Gỡ bỏ hủ tục, gieo mầm no ấm

Đó chính là thành quả đáng khích lệ từ sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của người dân sau khi triển khai Chỉ thị 21 của Huyện ủy Sông Hinh (cũ).

Nhận diện “gánh nặng” và quyết tâm thay đổi

Xã Ea Trol cũ (nay là một phần của xã Sông Hinh) từ lâu là vùng đất khó khăn với 5/8 thôn, buôn là nơi sinh sống tập trung của đồng bào dân tộc thiểu số Ê Đê. Cuộc sống của người dân nơi đây vốn đã vất vả, lại càng thêm nặng gánh bởi những hủ tục, tập quán lạc hậu. Qua khảo sát, chính quyền đã xác định 7 hủ tục, tập tục không còn phù hợp cần phải thay đổi, trong đó đề xuất xóa bỏ hoàn toàn 5 hủ tục gồm: kiêng cữ về "chết xấu", cúng bái khi ốm đau, thách cưới, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, nghi kỵ "ma lai", "thuốc độc".

Nhận thấy rằng việc duy trì những tập tục này chính là một trong những rào cản lớn nhất đối với công tác xóa đói giảm nghèo, đầu năm 2024, Ban Thường vụ Huyện ủy Sông Hinh (cũ) đã ban hành Chỉ thị số 21-CT/HU, một văn bản mang tính bước ngoặt, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc "tăng cường lãnh đạo, tuyên truyền, vận động Nhân dân xóa bỏ các hủ tục không còn phù hợp".

Ngay sau đó, một chiến dịch tuyên truyền, vận động sâu rộng đã được triển khai. Trọng tâm không phải là sự áp đặt từ trên xuống, mà là sự đối thoại, phân tích để người dân tự nhận thức được tác hại. Các hội nghị chuyên đề được tổ chức, cán bộ xã đi sâu phân tích những mặt tiêu cực của hủ tục, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, kinh tế của mỗi gia đình và sự phát triển chung của cộng đồng. Song song đó, nội dung xóa bỏ hủ tục được đưa vào quy ước, hương ước của từng thôn, buôn, trở thành một quy định chung được mọi người tuân thủ.

Những chuyển biến “mắt thấy tai nghe”

Sự vào cuộc đồng bộ đã nhanh chóng mang lại những kết quả tích cực, có thể cảm nhận rõ rệt trong đời sống hàng ngày của bà con.

Ấn tượng nhất phải kể đến sự thay đổi trong tang ma, đặc biệt là lễ bỏ mả. Già làng Ma Bảo, người có uy tín ở buôn Bầu, kể lại: “Trước đây, người chết từ lúc chôn đến lúc bỏ mả kéo dài cả năm, có khi hai năm. Trong thời gian đó, mỗi tháng giết ít nhất một con heo hoặc bò. Đến lúc bỏ mả thì giết thêm cả chục con nữa. Thành ra nợ nần đến đời con, đời cháu vẫn chưa trả hết”. Nhưng giờ đây, ý thức người dân đã khác. “Chôn cất đầu tháng, cuối tháng là làm lễ bỏ mả luôn. Tiết kiệm hơn rất nhiều”, già làng Ma Bảo phấn khởi chia sẻ. Chính ông cũng là người tiên phong trong việc chuyển đổi vật phẩm cúng tế như trâu, bò thành tiền mặt, một hành động mang tính biểu tượng, giúp gia đình có tang chủ động hơn trong chi phí và giảm bớt gánh nặng cho họ hàng.

Sự thay đổi này được ông Ma Thao, Phó bí thư chi bộ, Trưởng Ban công tác mặt trận buôn Bầu, khẳng định: “Trước đây, lễ bỏ mả bò heo mang tới có khi hai ba chục con, cả làng ăn không hết phải đổ đi, rất lãng phí. Nay mọi người đã ý thức tiết kiệm, chỉ tổ chức trong dòng họ. Nhiều người nói thẳng với nhau 'hãy thực hiện Chỉ thị 21 để cùng tiến bộ'”.

Tư duy về "chết xấu" (chết do tai nạn, đuối nước, sét đánh...) cũng đã có một bước chuyển biến nhân văn. Trước đây, những người này không được đưa vào buôn làm tang lễ và phải chôn ở một khu riêng. Nhưng vào tháng 3/2024, một sự việc mang tính bước ngoặt đã diễn ra. Khi ông Ma Cham ở buôn Ly bị chết đuối, một số người dân ban đầu đã phản đối đưa thi thể về buôn. Tuy nhiên, sau khi được các già làng, người có uy tín và cán bộ buôn phân tích, vận động, bà con đã đồng thuận cho gia đình tổ chức tang ma tại nhà và chôn cất tại nghĩa địa chung. Đây là một minh chứng sống động cho việc xóa bỏ sự kỳ thị, củng cố tình làng nghĩa xóm.

Các hủ tục khác cũng giảm rõ rệt. Đám cưới không còn thách cưới cao, không còn giết mổ la liệt mà được tổ chức gọn gàng, văn minh hơn. Lễ trưởng thành (cúng rượu 7) được rút ngắn về thời gian, giảm chi phí. Tình trạng cúng bái khi ốm đau đã giảm mạnh, thay vào đó người dân tin tưởng tìm đến các cơ sở y tế. Các vấn nạn như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và nghi kỵ ma lai, thuốc độc gần như không còn diễn ra.

Hành trình vẫn còn tiếp diễn

Mặc dù đạt được những kết quả đáng khích lệ, cuộc vận động xóa bỏ hủ tục vẫn là một hành trình dài. Như ông Ma Treo, Bí thư chi bộ buôn Thinh, chia sẻ: "Các hủ tục đã duy trì qua nhiều thế hệ, ăn sâu vào nhận thức, vì vậy cần có thời gian". Ông nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, đi sâu vào từng hộ gia đình, từng dòng họ để mọi người dân hiểu rõ tác hại của các tập tục lạc hậu.

Thực tế cho thấy, một số tập quán như ăn uống kéo dài trong ma chay, cưới hỏi, hay giết mổ nhiều gia súc vẫn còn tồn tại, dù đã giảm đáng kể. Trình độ nhận thức không đồng đều của một bộ phận người dân cũng là một thách thức.

Tại hội nghị tiếp xúc, đối thoại với người dân các buôn vào cuối năm 2025, bà Huỳnh Thị Thu Trang, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã, đã ghi nhận và biểu dương những thay đổi tích cực. Bà khẳng định sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị đã mang lại hiệu quả rõ rệt, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế-xã hội của địa phương. Đồng thời, bà cũng chỉ đạo các chi bộ thôn, buôn tiếp tục phát huy tinh thần của Chỉ thị 21, lồng ghép công tác tuyên truyền với việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia, chính sách an sinh xã hội. Vai trò gương mẫu của cán bộ, đảng viên, và sức ảnh hưởng của các già làng, người có uy tín tiếp tục được xác định là yếu tố then chốt.

Cuộc "cách mạng" xóa bỏ hủ tục ở Sông Hinh là một minh chứng sống động cho thấy, khi chủ trương của Đảng hợp lòng dân và được triển khai bằng phương pháp vận động, đối thoại kiên trì, thì những tập quán dù đã bám rễ sâu xa nhất cũng có thể thay đổi. Đây không chỉ là việc loại bỏ những gì lạc hậu, mà còn là hành trình xây dựng một đời sống văn hóa mới, tiến bộ, giúp người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, thoát khỏi những gánh nặng vô hình để vững bước trên con đường xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc./.