Dự án điện mặt trời nổi Sông Hinh 3: Kiến tạo tương lai xanh

Cuộc gặp gỡ dân chủ giữa chính quyền, nhà đầu tư và những người dân trực tiếp chịu ảnh hưởng tại thôn Kinh tế 2 đã trở thành một điểm sáng trong việc bạch hóa thông tin, tháo gỡ những băn khoăn thiết thực về môi trường, sinh kế và đất đai trước khi siêu dự án năng lượng nghìn tỷ chính thức được khởi động.

Tham dự hội nghị có đại diện Thường trực Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ xã Sông Hinh, đại diện Công ty Cổ phần Đầu tư Năng lượng Sông Hinh 3 (chủ đầu tư), cùng bí thư chi bộ, trưởng thôn và đại diện 25 hộ dân tại thôn Kinh tế 2.

Kỳ vọng nguồn năng lượng sạch nghìn tỷ

Theo Đề xuất dự án đầu tư của Công ty Cổ phần Đầu tư Năng lượng Sông Hinh 3 (Chủ đầu tư), Nhà máy Điện mặt trời nổi hồ Sông Hinh 3 có quy mô công suất thiết kế lên tới 200 MW (240MWp). Với tổng mức đầu tư khổng lồ đạt 4.334 tỷ đồng (tương đương 164 triệu USD), dự án dự kiến sẽ cung cấp sản lượng điện năng khoảng 387 GWh/năm cho hệ thống lưới điện quốc gia.

Đại diện chủ đầu tư nhấn mạnh, dự án hoàn toàn bám sát xu hướng phát triển khoa học - công nghệ trên thế giới về năng lượng tái tạo, phù hợp với Quy hoạch phát triển điện lực Quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 (Quy hoạch Điện VIII). Mô hình "Thủy - Quang kết hợp" (Điện mặt trời nổi trên hồ thủy điện) được đánh giá là giải pháp tối ưu, mang lại lợi ích kép: Vừa không chiếm dụng quỹ đất nông nghiệp, đất rừng, vừa tận dụng được mặt nước nhàn rỗi để tạo ra nguồn điện sạch, đóng góp vào mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Chính phủ.

Về mặt kinh tế - xã hội địa phương, những con số được đưa ra tại hội nghị mang lại tín hiệu vô cùng tích cực. Khi đi vào vận hành thương mại (dự kiến Quý IV/2028), dự án sẽ đóng góp trực tiếp vào ngân sách địa phương từ 33 đến 45 tỷ đồng mỗi năm. Đây là nguồn lực không hề nhỏ, góp phần xây dựng cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục và các chính sách an sinh xã hội cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn.

Băn khoăn của người dân vùng lõi dự án

Dù mang lại những triển vọng kinh tế vĩ mô to lớn, song đối với những người dân sinh sống tại thôn Kinh tế 2 - khu vực nằm giáp ranh lòng hồ và là nơi dự kiến đặt trạm biến áp của dự án, họ mang trong mình những trăn trở rất đỗi thực tế. Tại hội nghị phản biện, đại diện 25 hộ dân thôn Kinh tế 2 đã thẳng thắn đối thoại, đặt ra hàng loạt câu hỏi xoay quanh bài toán môi trường và sinh kế.

Thứ nhất là vấn đề không gian và môi trường sinh thái lòng hồ. Lâu nay, mặt hồ Sông Hinh không chỉ là nơi điều tiết nước mà còn là sinh kế đánh bắt thủy sản, giao thông qua lại của một bộ phận người dân. Bà con lo lắng việc lắp đặt nhiều tấm pin liệu có cản trở luồng lạch thuyền bè? Việc tập trung một lượng lớn pin năng lượng hấp thụ quang năng có làm tăng nhiệt độ môi trường xung quanh, gây hiệu ứng nhà kính cục bộ và làm chết tôm cá hay không? Vật liệu thi công ngâm dưới nước lâu ngày có phát sinh độc tố làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt và tưới tiêu của hạ du?

Thứ hai, và cũng là vấn đề nhiều ý kiến quan tâm tại hội nghị, chính là thông tin liên quan đến diện tích đất thu hồi. Theo quy hoạch, dự án sẽ thu hồi 30ha đất để làm khu vực đặt trạm biến áp và các hạng mục phụ trợ.

Giải mã "nút thắt" 30 ha đất giải tỏa

Không né tránh những góc nhìn phản biện thực tế, lãnh đạo UBND xã Sông Hinh và đại diện Chủ đầu tư đã lần lượt mở từng "nút thắt" bằng những số liệu kỹ thuật minh bạch, khoa học được trích xuất trực tiếp từ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi (do đơn vị tư vấn VATEC lập).

Giải đáp về "30 ha đất bị thu hồi", đại diện dự án đã công khai chi tiết cấu trúc quỹ đất. Theo đó, tổng diện tích đất trên bờ cần khảo sát đúng là 30,98 ha. Tuy nhiên, diện tích thực tế bị thu hồi vĩnh viễn để xây dựng Trạm biến áp 110kV và Nhà điều hành là cực kỳ nhỏ, chỉ chiếm vỏn vẹn 0,98 ha. Các hạng mục khác như đường đấu nối giao thông kết hợp dân sinh chiếm 1,0 ha; đường nội bộ 2,0 ha; và móng trụ đường dây truyền tải chiếm 2,0 ha.

Vậy phần lớn diện tích còn lại nằm ở đâu? Chủ đầu tư giải thích cặn kẽ: 25,0 ha trong số đó thực chất là đất thuộc hành lang an toàn lưới điện. Khác với việc thu hồi trắng để xây dựng nhà máy, đối với đất hành lang an toàn điện, người dân không bị mất đất. Khu vực này chỉ bị hạn chế một số quyền sử dụng nhất định (như không được xây nhà cao tầng vi phạm khoảng cách phóng điện). Bà con nông dân hoàn toàn vẫn được tiếp tục sinh sống, canh tác, trồng trọt các loại cây nông nghiệp, hoa màu có chiều cao an toàn theo quy định của Luật Điện lực.

Đối với những lo ngại về môi trường lòng hồ, Chủ đầu tư đưa ra những cam kết kỹ thuật mang tính ràng buộc cao. Về mặt không gian, tổng diện tích mặt nước khảo sát là khoảng 228,31 ha. Thực tế, khu vực rải pin năng lượng chỉ chiếm khoảng 5% tổng diện tích mặt hồ thủy điện Sông Hinh. Tỷ lệ này là vô cùng nhỏ, hoàn toàn không gây cản trở đến luồng tuyến giao thông thủy hay thu hẹp không gian đánh bắt cá của ngư dân.

Để chống lại sự ăn mòn và bảo vệ chất lượng nước, toàn bộ hệ thống phao nổi, giằng, giá đỡ tấm pin đều được cam kết chế tạo bằng inox, thép không gỉ nguyên khối và được phủ sơn chống gỉ cao cấp thân thiện với môi trường. Về vấn đề thi công, chủ đầu tư khẳng định trong suốt thời gian 1 năm xây dựng, mọi quy trình quản lý chất thải rắn, rác thải xây dựng sẽ được giám sát chặt chẽ, thu gom triệt để trên bờ, tuyệt đối không có việc xả thải hay để rơi vãi vật liệu xuống lòng hồ.

Đặc biệt, lý giải về hiện tượng "tăng nhiệt độ", nhà đầu tư đã đưa ra thực tế là, phin năng lượng mặt trời được nhiều hộ gia đình áp mái, nhiều năm qua vẫn chưa có ảnh hưởng thực tế nào. Về góc nhìn khoa học, việc lắp đặt tấm pin trên mặt nước thực chất mang lại hiệu quả làm mát tự nhiên cho chính thiết bị (giúp tăng hiệu suất phát điện so với lắp trên mặt đất). Ngược lại, lớp pin phủ trên mặt hồ đóng vai trò như một "tấm mành" che chắn bức xạ mặt trời, giúp giảm đáng kể lượng nước bốc hơi vào mùa khô hạn. Điều này không những không làm nóng môi trường mà còn giúp hồ Sông Hinh giữ lại được lượng nước quý giá để phục vụ phát điện thủy điện và tưới tiêu cho hạ du trong mùa khô của khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên.

Bài toán sinh kế và sự đồng thuận hướng tới tương lai

Một dự án dù hiện đại đến đâu cũng chỉ thực sự thành công khi có sự song hành và ủng hộ của nhân dân. Thấu hiểu điều này, chủ đầu tư Công ty CPĐT Năng lượng Sông Hinh 3 đã chủ động đưa ra phương án giải quyết bài toán sinh kế một cách bền vững.

Dự án dự kiến cần tới 450 công nhân, kỹ sư trong giai đoạn thi công xây lắp và duy trì 55 nhân sự có chuyên môn cao trong quá trình 50 năm vận hành nhà máy. Chủ đầu tư cam kết sẽ dành sự ưu tiên tối đa cho lao động tại địa phương, đặc biệt là con em đồng bào các dân tộc xã Sông Hinh.

Không chỉ dừng lại ở việc thuê mướn lao động phổ thông, công ty cam kết sẽ đầu tư ngân sách để phối hợp cùng chính quyền mở các lớp đào tạo kỹ thuật, cấp chứng chỉ nghề nghiệp. Từ những nông dân, ngư dân quanh năm bám mặt hồ, họ sẽ có cơ hội trở thành những công nhân vận hành, kỹ sư bảo trì năng lượng mặt trời với tay nghề chuyên môn cao, đảm bảo một nguồn thu nhập ổn định và bền vững ngay trên chính quê hương mình.

Kết luận hội nghị, lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Sông Hinh đánh giá cao tinh thần cầu thị, công khai của chủ đầu tư cũng như những ý kiến phản biện sắc sảo, đầy trách nhiệm của người dân thôn Kinh tế 2. Diễn đàn đã hoàn thành xuất sắc vai trò làm cầu nối, biến những nghi ngại ban đầu thành sự thấu hiểu và đồng thuận. Lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam xã cũng đề nghị bà con tiếp thu đầy đủ thông tin, phổ biến, tuyên truyền rộng rãi đề người dân vùng dự án hiểu và chia sẻ với chính quyền.

Toàn bộ biên bản ý kiến từ hội nghị sẽ được Ủy ban MTTQ xã tổng hợp kỹ lưỡng, đệ trình lên các cơ quan chuyên môn và lãnh đạo tỉnh Đắk Lắk. Đây sẽ là cơ sở thực tiễn vô giá để các cấp có thẩm quyền ra quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư, đảm bảo dự án Điện mặt trời nổi Sông Hinh 3 khi hiện diện không chỉ là một biểu tượng của ngành công nghiệp năng lượng xanh, mà còn là một công trình mang đậm dấu ấn của lòng dân, hài hòa trọn vẹn giữa phát triển kinh tế và gìn giữ nhịp sống yên bình của vùng đất đại ngàn.